ANA SƏHİFƏ
XƏBƏRLƏR
HƏYAT VƏ FƏALİYYƏTİ
Ç.M. FONDU
FOTO ALBOM
QARABAĞ
XOCALI SOYQIRIMI
VİDEO ARXİV
MƏQALƏLƏR
KİTABLAR

 

ÇİNGİZ: GÖZÜNÜZ UŞAQLARDA OLSUN!

«Biz Xocalıdan çıxanda gecə saat on idi. Atam səngərdən qayıdıb üçümüzü də yataqdan durğuzdu. Anamın üstünə hökmlə qışqırdı ki, bizi də götürüb Ağdama getsin. Anam özünü itirdi. Divara qısılıb ağladı.səni ermənilərin əlinə verə bilmərəm – deyə ayaqlarına düşdü. Anam atamdan ayrıla bilmədi. Bizcə hər ikisindən ayrılmalı olduq. Xalamıza qoşulub Bakıya gəldik. Bakıda da… Qaçqınlar adnan deyilir. Heç cür uyuşa bilmirdim bu ada. Məktəbdə kim nədən soruşurdusa haralıyam, deyirdim ki, bakılı. Çünki eşidçndç ki, Xocalıdanam deyirdilər qaçqındır, yazıqdır, yetimdir.
Bir deyən olmur ki, Yasəməndir»…
Aman allah… 12 yaşlı Xocalı uşağının narahatlığına bir bax. Elə bilir Yasəmən deyən kimi özü boyda, Xocalı boyda dərdini unuda biləcək. Duyub ki, başqalarına doğmalaşan özü özgələşər. Bakı ilə Xocalı arasında qaldığından, doğmaları saf-cürük eləməyə imkan tapmayıb hələ. Görəsən nə vaxtsa Xocalıya qayıdanda, Yasəmən Bakını necə xatırlayacaq?
İnsanları dərd birləşdirər – deyiblər. Amma bizim dərd o dərddən olmadı. Bizim dərd bizi şəhərbəşəhər, kəndbəkənd səpələdi. Neçə yerə böldü… Bəs uşaqları bir-birindən ayıran nə oldu?
Masamın üstündə böyük bir siyahı var. Xocalı faciəsində hər iki valideyini itirmiş uşaqların siyahısı. Bu uşaqların hərəsi bir ailədə böyüyür. Kimi qohumuyla qalır, kimi sanatoriyada, kimi də ayrı-ayrı rayonlarda məskunlaşıb. Onları axtarıb tapmaq üçün uzun bir ömür lazımdır, böyük bir ürək lazımdır. Yollar, talelər elə ayrılıb ki, valideynsiz uşağın sorağını almaq mümkün deyil. Bu ömürlər ancaq siyahıda bir yerə toplaşıb…
Yolum qaçqınlar komitəsindən keçdi. Xocalı qərargahına girməyimlə 10 yaşlı bir qız uşağı ilə rastlaşmağım eyni oldu. Görkəmində yaşlı adamlara xas zəhm duyulurdu. Qoltuğumda xudmani kirləşdim ki, kimi siyahıya düşür, kimi özünü siyahıya saldılar. Kimi diri gözlü yetim qalır, kim də atalı-analı yetim… kimlərsə 1 nömrəli uşaq evində məskunlaşanlar kimi isti ocaq.
Yadıma rəhmətlik Çingiz Mustafayevin kamerası düşdü. Dedim görəsən Çingiz sağ qalsaydı, azəri balalarının bugünkü faciəsini necə açardı? Aça bilərdimi?.. Vaxtın ani burulğanında çapışa-çarpışa sinəsi dağlı körpə fidanların xilası üçün yaşadı Çingiz. Yox, Çingiz ağlamadı, canlı kameraya çevrilib ölümə əsir düşmüş uşaqları əsirlikdən qurtardı. Bu kamera məni çox-çox uzaqlara çəkib apardı. Çingizin uyuduğu yerə. Bu uzaqda deyil. Bakının ən gözəl guşəsində yerləşir. Amma Çingiz özü Bakıda deyil. Qarabağdadır, Xocalıdadır, Laçındadır. Yadıma Səadət adında bir tələbə qızın Çingizə həsr elədiyi «Qırmızı köynəklər» adlı hekayəsi düşdü. Hekayə dialoqlar üzərində üzərində qurulub. Qəbirstanlıqda uyuyan iki uşaq darıxdığı üçün gecənin yarısı kiminləsə oynamaq istəyir. Birdən Çingiz əməlləri yadlarına düşür. Tez qaçırlar onun yanına. Çingiz körpələri görcək adlarını soruşur. Uşaqlardan kimsə «Öz adımı bilmirəm, amma nənəm ağlayanda eşitdim ki, adım şəhiddir». Yəqin ki, sənin də adın şəhid əmidir, eləmi? – deyib Çingiz əmisinə sığınır.
Hə… Çingiz əmi bütün şəhid körpələrin əmisi oldu. Bütün şəhid onların yolunda şəhid oldu… Hadisə zamanı dəhşətli mənzərəni lentə alırmış. Bakıdan gəlmiş vertalyot geri qayıdandan 45 dəqiqə keçmiş kimsə xatırlayır ki, jurnalist yadan çıxıb qalıb. Və Çingiz bu hər biri neçə ilə bərabər dəqiqələri ölülərin içərisində tək-tənha qalır, qorxmadan kamerasını işlədir. Eh, Xocalı haqqında olan kitablardakı şəkillərin hamısı Çingizin videosundan götürülüb. Ancaq… teleşirkətin nüməyəndələri onun kamerasını almağa elə tələsirdilər ki? Həmin kameranın gözünə dik baxan oğluma bir kameranı çox gördülər. İşə baxın bir. O, Xocalıdan qayıdan günün gecəsi hövlnak Moskvaya uçdu ki, mətbuat konfransında çəkdiklərini dünya ictimaiyyətinə bəyan etsin, xalqın qanı yerdə qalmasın. Amma qəbrinin üstü bu günə kimi götürülməyib. Tələsmirlər. Hər gün oğlumun qəbir evinə gedirəm. Silirəm, süpürürəm. Axı qonaqpərvər idi, indinin özündə də gəlib-gedəni olur.
Qəribə bir hökm vardı Naxış xalanın səsində Yanıqlı bir hökm. Yəqin ona görə ki, onun haqqı hamıdan çox çatır buna. Çünki Naxış xalanın tək Çingizi deyil, o biri iki oğlu da bu yoldadır, bu məslək sahibidir. Onun Çingizi bir əqidəylə gəldi, bir əqidəylə də getdi. Gələndə kamerası ilə gəldi, gedəndədə… Kamerasının gözü onun dalınca qaldı. Qəribsədi Çingizçin. Bu kameradan kimlər gəlib, keçdi. Amma ən sızıltılı, ən müqəddəs kadrları yalnız Xocalı balalarının məsum çöhrələri oldu.
İki il keçir. Xocalı qırğınından, Çingizin ölümündən. Yenə də Çingiz əmilərinin kamerası hər tərəfdən onlara baxır, nəzarətdə saxlayır körpələri.

Nigar Huray
«VAHİD » qəzeti.
16 iyul 1994.


© 2004 Copyright In Memory of Chingiz Mustafayev. www.chingizmustafayev.com